Men Gan Cao — Nguyên Nhân, Chỉ Số & Cách Xử Lý

Men gan là các enzyme được giải phóng từ tế bào gan khi bị tổn thương hoặc suy yếu.

Chỉ số chính gồm:

1. ALT (Alanine Aminotransferase): enzyme dùng để chuyển hóa amino acid, tìm thấy chủ yếu trong gan, cao khi gan tổn thương;
2. AST (Aspartate Aminotransferase): enzyme dùng để chuyển hóa amino acid, tìm thấy ở gan và cơ, cao khi gan hoặc cơ bị tổn thương;
3. GGT (Gamma-Glutamyl Transferase): enzyme liên quan đến chuyển hóa có hại, cao khi gan hoặc đường mật bị tổn thương hoặc lạm dụng rượu.

Tỷ số AST/ALT cũng có ý nghĩa chẩn đoán: nếu AST > ALT gợi ý xơ gan hoặc tổn thương cơ.

Chỉ số bình thường: ALT: 7-56 IU/L, AST: 10-40 IU/L, GGT: 0-65 IU/L (khác nhau tùy lab).

Chỉ số cao nhẹ (1-3 lần ngưỡng): 56-170 IU/L cho ALT, thường gặp, ít lo ngại.

Chỉ số cao trung bình (3-10 lần): 170-560 IU/L, cần tìm nguyên nhân.

Chỉ số cao nhiều (>10 lần): >560 IU/L, cảnh báo viêm gan cấp tính, cần xét nghiệm thêm.

Không nên lo quá nếu chỉ cao 1-2 lần, nhưng nên đi khám bác sĩ để tìm nguyên nhân.

Xét nghiệm lặp lại sau 2-4 tuần để xem xu hướng (tăng hay giảm).

Xét nghiệm chức năng gan hoàn chỉnh (Liver Function Test - LFT): ALT, AST, bilirubin, alkaline phosphatase, albumin, prothrombin time (PT).

Xét nghiệm vi rút: HBsAg, anti-HCV, anti-HAV để loại trừ viêm gan siêu vi.

Xét nghiệm chuyển hóa: glucose, cholesterol, triglycerides (kiểm tra gan nhiễm mỡ).

Siêu âm gan: đánh giá cấu trúc gan, mỡ, xơ hóa.

Nếu cần thiết: sinh thiết gan (lấy mẫu biopsy), cộng hưởng từ (MRI), nước siêu âm đàn hồi.

Không cần làm hết, bác sĩ sẽ quyết định dựa vào lâm sàng.

Ngừng uống rượu, bia hoàn toàn hoặc giới hạn ≤2 ly/ngày.

Giảm cân nếu thừa cân (BMI >25): giảm 5-10% cân nặng giúp hạ men gan.

Ăn chế độ địa Địa Trung Hải: nhiều rau, trái cây, cá, dầu ô liu, hạn chế chất béo bão hòa.

Giảm đường: tránh nước ngọt, bánh kẹo, chế biến sẵn.

Uống cà phê: 2-3 cốc/ngày giúp bảo vệ gan.

Tập thể dục 30 phút/ngày.

Ngủ đủ 7-8 giờ.

Giảm stress.

Nếu dùng thuốc có gây tổn thương gan, tư vấn bác sĩ để đổi thuốc khác hoặc dừng nếu có thể.

Silymarin (sữa cây): hoạt chất từ hạt cây cúc, giảm viêm, bảo vệ tế bào gan, dùng 140mg x3 lần/ngày.

Phospholipid (Essential Phospholipids - EPL): hỗ trợ tái tạo tế bào gan, dùng 1-2 viên x3 lần/ngày. UDCA (Ursodeoxycholic Acid): giảm axit mật độc, hỗ trợ chức năng gan, dùng 250-500mg x2-3 lần/ngày.

Vitamin E: chống oxy hóa, hỗ trợ gan, dùng 400-800 IU/ngày. N-acetylcysteine (NAC): tăng glutathione, chống oxy hóa, dùng 600mg x2-3 lần/ngày.

Nên dùng sau khi bác sĩ chẩn đoán và kê đơn, không tự ý dùng lâu dài.