Hiểu về con đường lây truyền HIV – Biết đúng để không hoang mang

HIV (Human Immunodeficiency Virus) là virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Virus tấn công tế bào miễn dịch CD4, khiến cơ thể dần mất khả năng chống lại nhiễm trùng. Nếu không được điều trị, HIV có thể tiến triển thành AIDS – giai đoạn cuối của nhiễm HIV.

HIV chỉ tồn tại với nồng độ đủ để lây nhiễm trong một số dịch cơ thể: máu, tinh dịch, dịch tiền xuất tinh, dịch âm đạo, dịch hậu môn và sữa mẹ. Virus phải đi vào cơ thể qua niêm mạc, vết thương hở hoặc đường tiêm thì mới có thể gây nhiễm.

Vì vậy, nỗi sợ "đứng gần là lây" là không có cơ sở. Hiểu sai không chỉ khiến bạn lo lắng thừa, mà còn dẫn đến kỳ thị người sống chung với HIV – một rào cản lớn khiến nhiều người ngại đi xét nghiệm và điều trị.

Ngày nay, người nhiễm HIV được điều trị ARV đều đặn có thể sống khỏe mạnh như người bình thường. Khi tải lượng virus ở mức không phát hiện được, họ không lây HIV cho bạn tình qua quan hệ tình dục (nguyên tắc K = K, Không phát hiện = Không lây truyền).

Những tiếp xúc sinh hoạt thường ngày dưới đây không làm lây truyền HIV:

• Muỗi, bọ ve hoặc côn trùng khác: HIV không nhân lên được trong cơ thể côn trùng, và muỗi không bơm máu của người trước vào người sau khi đốt.
• Nước bọt, nước mắt hoặc mồ hôi: lượng virus trong các dịch này không đủ để gây nhiễm, trừ trường hợp có lẫn máu của người nhiễm HIV.
• Tiếp xúc da kề da: ôm, hôn, bắt tay, dùng chung bát đũa, nhà vệ sinh, chăn ga, khăn tắm đều an toàn. Da lành là hàng rào bảo vệ hiệu quả.
• Không khí: HIV không lây khi ho, hắt hơi hay ngồi chung phòng. Virus cũng không sống lâu ngoài cơ thể.

Bạn hoàn toàn có thể ăn chung, làm việc chung, sinh hoạt chung với người sống chung với HIV mà không cần lo lắng.

HIV lây truyền qua 3 con đường chính. Điểm chung là dịch cơ thể chứa virus (máu, tinh dịch, dịch tiết, sữa mẹ) tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc, vết thương hở hoặc máu của người khác.

1. Quan hệ tình dục không an toàn

Đây là con đường lây phổ biến nhất. Khi quan hệ không dùng bao cao su, máu, tinh dịch hoặc dịch tiết của người nhiễm có thể xâm nhập vào cơ thể qua âm đạo, hậu môn hoặc miệng.

• Quan hệ qua đường hậu môn có nguy cơ cao nhất, vì niêm mạc hậu môn mỏng và dễ trầy xước.
• Nguy cơ tăng khi có nhiều bạn tình, đang mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục khác (giang mai, lậu, sùi mào gà…) hoặc có vết loét ở cơ quan sinh dục.
• Quan hệ bằng miệng có nguy cơ thấp hơn nhưng không bằng 0, đặc biệt khi có vết loét miệng hoặc chảy máu chân răng.

2. Đường máu

• Dùng chung bơm, kim tiêm và các dụng cụ tiêm chích khác.
• Tiếp xúc trực tiếp vết thương hở trên da hoặc niêm mạc bị trầy xước với máu người nhiễm.
• Truyền máu không qua sàng lọc HIV.
• Dùng chung dụng cụ xuyên da chưa tiệt trùng (xăm, xỏ khuyên, dao cạo) cũng là nguy cơ cần lưu ý.

3. Từ mẹ sang con

Người mẹ nhiễm HIV có thể truyền virus cho con trong thai kỳ, khi sinh hoặc khi cho con bú. Tin vui là nguy cơ này có thể giảm rất nhiều nếu mẹ được xét nghiệm sớm và điều trị ARV theo hướng dẫn của bác sĩ trong suốt thai kỳ.

Theo thông tin tham khảo từ Phòng khám TestSGN, cách hiệu quả để bảo vệ bản thân khỏi HIV là tránh các hành vi có nguy cơ:

1. Dùng bao cao su hoặc các biện pháp an toàn khác mỗi khi quan hệ tình dục.
2. Không tiêm chích ma túy và không dùng chung bơm kim tiêm với người khác.
3. Điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) với người có nguy cơ cao nhiễm HIV.

PrEP là gì?

PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) là việc người chưa nhiễm HIV sử dụng thuốc kháng virus để phòng nhiễm trước khi có nguy cơ phơi nhiễm. Khi dùng đúng và đều theo chỉ định, PrEP giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm HIV qua quan hệ tình dục.

PrEP không phòng được các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác và không ngừa thai, nên vẫn nên kết hợp với bao cao su.

Ai nên cân nhắc dùng PrEP?

• Người có bạn tình đang sống chung với HIV, đặc biệt khi bạn tình chưa điều trị hoặc chưa đạt tải lượng virus không phát hiện.
• Người có nhiều bạn tình hoặc thường xuyên quan hệ không dùng bao cao su.
• Người vừa mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
• Người tiêm chích ma túy dùng chung dụng cụ.
• Người đã dùng PEP nhiều lần.

Cần lưu ý gì trước khi dùng PrEP?

PrEP là thuốc kê đơn. Trước khi bắt đầu, bạn cần được bác sĩ tư vấn và xét nghiệm để khẳng định chưa nhiễm HIV, kiểm tra chức năng thận và viêm gan B. Trong quá trình dùng, bạn sẽ được hẹn tái khám và xét nghiệm định kỳ. Không tự mua và tự dùng PrEP khi chưa có chỉ định.

Xét nghiệm là cách duy nhất để biết mình có nhiễm HIV hay không, vì nhiều người không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm. Bạn nên xét nghiệm khi:

• Vừa có quan hệ tình dục không an toàn hoặc bị rách, tuột bao cao su.
• Có bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình.
• Từng dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ xuyên da.
• Đang mang thai hoặc chuẩn bị mang thai.
• Trước khi bắt đầu dùng PrEP và định kỳ khi đang dùng PrEP.

Người có nguy cơ cao nên xét nghiệm định kỳ theo tư vấn của bác sĩ. Xét nghiệm quá sớm sau phơi nhiễm có thể cho kết quả âm tính giả do "giai đoạn cửa sổ", nên hãy hỏi bác sĩ về thời điểm xét nghiệm phù hợp.

Vừa có nguy cơ phơi nhiễm: đừng chờ đợi

Nếu bạn vừa có hành vi nguy cơ cao, hãy đến cơ sở y tế có dịch vụ HIV càng sớm càng tốt, trong vòng 72 giờ, để được tư vấn về điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP). PEP chỉ dành cho tình huống khẩn cấp, không thay thế cho PrEP hay bao cao su.

Những hiểu lầm phổ biến về HIV

Phòng khám TestSGN tại 541/2 Nguyễn Tri Phương, P. Diên Hồng, TP.HCM cung cấp dịch vụ tư vấn PrEP, PEP, xét nghiệm và điều trị HIV. Theo thông tin phòng khám công bố, TestSGN thành lập năm 2020, là phòng khám do cộng đồng dẫn dắt và hoạt động theo mô hình doanh nghiệp xã hội.

Dịch vụ liên quan đến HIV

• Tư vấn và xét nghiệm HIV
• Dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP)
• Dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP)
• Điều trị ARV
• Xét nghiệm và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục (giang mai, lậu, Chlamydia…)
• Các xét nghiệm hỗ trợ trước và trong khi dùng PrEP: viêm gan B, viêm gan C, chức năng thận, men gan, tải lượng virus HIV, đếm tế bào CD4

Ngoài ra, phòng khám có dịch vụ tham vấn tâm lý và hỗ trợ người đa dạng giới và tính dục.

Bác sĩ

Bác sĩ Lê Hà Xuân Sơn – Nội khoa, 10 năm kinh nghiệm (theo thông tin trên Circa).

Chi phí tham khảo

Chi phí tham khảo và có thể thay đổi. Vui lòng xác nhận với phòng khám trước khi đến.

Giờ làm việc và địa chỉ

• Địa chỉ: 541/2 Nguyễn Tri Phương, P. Diên Hồng, TP.HCM
• Thứ 2, 3, 5, 6, 7: 09:00 – 21:00
• Thứ 4: 09:00 – 19:30
• Chủ nhật: nghỉ
• Hotline: 0944548815 – Website: testsgn.clinic

Theo số liệu TestSGN công bố, phòng khám đã thực hiện hơn 11.000 lượt xét nghiệm và đồng hành cùng hơn 3.300 khách hàng tham gia PrEP. Phòng khám cũng cho biết có hợp tác chuyên môn với HCDC và Sở Y tế TP.HCM.

Nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ cao hoặc muốn tìm hiểu PrEP có phù hợp với mình không, bạn có thể chủ động đặt lịch tư vấn tại Phòng khám TestSGN qua Circa.

• Đặt lịch tư vấn PrEP trực tuyến qua Circa, chủ động chọn thời gian phù hợp.
• Nhận hoàn tới 150.000đ sau buổi tư vấn PrEP, tối đa 2 lần/tháng.
• Bác sĩ tư vấn PrEP có phù hợp với bạn không và các xét nghiệm cần làm trước khi dùng.

👉 Đặt lịch tư vấn PrEP tại TestSGN ngay

Vui lòng kiểm tra điều kiện hoàn tiền và quyền lợi áp dụng tại thời điểm đặt lịch. Cần hỗ trợ, gọi hotline Circa 1800 2039

Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Việc sử dụng PrEP, PEP hay bất kỳ thuốc nào cần có chỉ định và theo dõi của nhân viên y tế.