Gan Nhiễm Mỡ — Chế Độ Ăn & Thuốc Điều Trị

Gan nhiễm mỡ (Fatty Liver Disease - FLD) là tình trạng mỡ tích tụ trong tế bào gan, chiếm >5% trọng lượng gan.

Chia 2 loại:

1. NAFLD (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease): do không uống rượu, liên quan béo phì, tiểu đường, rối loạn lipid;
2. AFLD (Alcoholic Fatty Liver Disease): do lạm dụng rượu. NAFLD phổ biến hơn, ảnh hưởng 25-30% dân số.

Các cấp độ: Cấp 0: không có mỡ; Cấp 1 (G1): 5-33% gan là mỡ, nhẹ; Cấp 2 (G2): 34-66% gan là mỡ, trung bình; Cấp 3 (G3): >66% gan là mỡ, nặng.

Đa số NAFLD là G1-G2, nếu điều trị sẽ cải thiện đáng kể. G3 có nguy cơ tiến triển xơ gan.

Nguyên nhân NAFLD: 1.

Béo phì: mỡ tích tụ, tăng axit mỡ tự do vào gan; 2.

Tiểu đường type 2: glucose cao, insulin kháng, gây tích mỡ; 3.

Rối loạn lipid: triglyceride cao, cholesterol cao; 4.

Ăn uống: nhiều đường, carbs tinh chế, chất béo bão hòa; 5.

Inactive lifestyle: ít vận động, tính toán cơ; 6.

Hội chứng chuyển hóa: béo phì + tiểu đường + cao huyết áp + rối loạn lipid.

Nguyên nhân AFLD: lạm dụng rượu quá 20-30g ethanol/ngày ở nam, 10-15g/ngày ở nữ.

Rượu độc với gan, gây viêm, tích mỡ, xơ hóa.

Gan nhiễm mỡ nhẹ thường KHÔNG có triệu chứng, chỉ phát hiện qua siêu âm hoặc xét nghiệm.

Khi nặng: mệt mỏi, sụt cân, đau bụng phải trên, gan to.

Xét nghiệm: men gan ALT, AST thường bình thường hoặc cao 1-3 lần (không cao như viêm gan acute).

Nếu ALT cao, nguy cơ tiến triển cao hơn.

Chẩn đoán: 1.

Siêu âm gan: thấy gan sáng (echogenic), ranh giới mờ;

3.

1. MRI: chính xác hơn;

Sinh thiết gan: xác định chắc chắn mức độ, nhưng ít dùng.

1. FIB-4 score, APRI: tính toán từ xét nghiệm, dự đoán xơ hóa.

Chẩn đoán sớm rất quan trọng.

Thực phẩm tốt: gạo lứt, cá béo (cá hồi, cá mòi, cá trích), rau xanh, quả mọng, dầu ô liu, quả hạch (hạnh nhân, hạt óc chó), sữa chua Greek, trứng, protein lean.

Thực phẩm cần tránh: nước ngọt, bánh kẹo, bơ, mỡ động vật, thịt đỏ, đồ chiên rán, chế biến sẵn, rượu.

Nguyên tắc: ăn cân bằng 40% carbs phức tạp (gạo lứt, khoai lang), 30% protein lean, 30% chất béo lành (ô liu, hạch).

Bổ sung chất xơ 25-30g/ngày.

Ăn từng bữa nhỏ, ít ngồi lâu.

Ví dụ bữa sáng: cơm lứt + cá hấp + rau luộc; Trưa: gạo + thịt gà + salad; Chiều: hoa quả hoặc sữa chua; Tối: cơm + canh rau + cá.

Giảm cân 5-10% cân nặng đã giúp cải thiện gan.

Hiện chưa có thuốc hỗ trợ điều trị gan nhiễm mỡ, chỉ điều trị nguyên nhân.

Vitamin E: 800 IU/ngày giúp giảm viêm, cải thiện gan, nhất là NASH (viêm kèm theo). GLP-1 agonist (Semaglutide, Tirzepatide): vốn dùng tiểu đường, nhưng giảm cân rất tốt, cải thiện gan.

Pioglitazone: tăng nhạy cảm insulin, giúp giảm mỡ gan.

Silymarin: 140mg x3/ngày, bảo vệ gan. UDCA: 250-500mg x2-3/ngày, giảm axit mật độc. NAC (N-acetylcysteine): 600mg x2-3/ngày, chống oxy hóa.

Coffee/Caffeine: 3+ cốc/ngày giảm xơ hóa.

Turmeric + Piperine: bổ sung, giảm viêm.

Nên dùng sau tư vấn bác sĩ.

Phòng ngừa gan nhiễm mỡ tiến triển thành xơ gan: 1.

Giảm cân 5-10%: giảm 5% đã giúp cải thiện, 10% cải thiện toàn bộ gan; 2.

Bỏ rượu hoàn toàn; 3.

Kiểm soát đường huyết nếu tiểu đường; 4.

Ăn chế độ địa Địa Trung Hải: cây dâu tây, rau xanh, cá, dầu ô liu; 5.

Tập thể dục 150 phút/tuần; 6.

Giảm stress, ngủ đủ.

Theo dõi: xét nghiệm men gan, FIB-4 mỗi 6-12 tháng; siêu âm gan hàng năm nếu GI (cấp độ cao).

Nếu có dấu hiệu xơ gan (PLT giảm, PT kéo dài, vàng da), cần nội soi để kiểm tra giãn tĩnh mạch thực quản.