Tiêm vắc-xin cho người lớn: Lịch tiêm, loại vắc-xin cần thiết và lưu ý quan trọng

Nhiều người lầm tưởng rằng tiêm vắc-xin chỉ dành cho trẻ em. Thực tế, miễn dịch từ các mũi tiêm thời thơ ấu có thể suy giảm theo thời gian. Một số bệnh truyền nhiễm như cúm, zona (giời leo) lại có nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi.

Theo số liệu của WHO (2024), tiêm chủng giúp ngăn ngừa khoảng 3,5–5 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ tiêm vắc-xin ở người trưởng thành vẫn còn thấp so với khuyến cáo, đặc biệt là vắc-xin cúm mùa và phế cầu khuẩn. (Nguồn: WHO, 2025)

Các lý do chính cần tiêm vắc-xin khi trưởng thành:

• Miễn dịch từ thời thơ ấu giảm dần, cần tiêm nhắc lại (như uốn ván, bạch hầu)
• Một số vắc-xin chỉ được khuyến cáo cho người lớn (như zona, phế cầu khuẩn cho người từ 50 tuổi)
• Phụ nữ mang thai cần tiêm một số vắc-xin để bảo vệ cả mẹ và con (cúm, Tdap)
• Người có bệnh nền (tiểu đường, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch) có nguy cơ biến chứng cao hơn từ các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin

1. Vắc-xin cúm mùa (Influenza)

Tiêm nhắc mỗi năm 1 liều cho mọi người lớn, đặc biệt quan trọng với người trên 50 tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền. Ở Việt Nam, cúm có thể lưu hành quanh năm, vì vậy nên tiêm ngay khi có vắc xin của mùa mới và trước các đợt cao điểm tại địa phương. (Nguồn: WHO, 2025; CDC, 2025)

2. Vắc-xin uốn ván – bạch hầu – ho gà (Tdap/Td)

Người lớn cần tiêm nhắc lại Td mỗi 10 năm. Nếu chưa từng tiêm Tdap, nên tiêm 1 liều Tdap thay cho Td. Phụ nữ mang thai được khuyến cáo tiêm Tdap trong thai kỳ tuần 27–36 để truyền kháng thể cho trẻ sơ sinh. (Nguồn: CDC, 2025)

3. Vắc-xin viêm gan B

Người chưa tiêm hoặc chưa hoàn thành phác đồ 3 mũi nên được tiêm bổ sung. Đặc biệt quan trọng với nhân viên y tế, người tiếp xúc với máu và dịch cơ thể, người bệnh tiểu đường dưới 60 tuổi.

4. Vắc-xin HPV (Human Papillomavirus)

Được khuyến cáo cho cả nam và nữ từ 9–26 tuổi. Người từ 27–45 tuổi có thể cân nhắc tiêm sau khi trao đổi với bác sĩ. Vắc-xin HPV có thể giúp phòng ngừa các loại ung thư liên quan đến HPV, bao gồm ung thư cổ tử cung, hầu họng, và hậu môn. (Nguồn: CDC, 2025)

5. Vắc-xin phế cầu khuẩn (Pneumococcal)

Khuyến cáo cho mọi người từ 50 tuổi trở lên chưa từng tiêm vắc xin phế cầu cộng hợp (PCV), cùng người 19–49 tuổi có bệnh nền nguy cơ. Phác đồ: 1 liều PCV20 hoặc PCV21; hoặc 1 liều PCV15, sau đó tiêm PPSV23 cách ít nhất 1 năm. Phế cầu khuẩn là nguyên nhân thường gặp gây viêm phổi cộng đồng ở người lớn tuổi. (Nguồn: CDC MMWR, 2025)

6. Vắc-xin zona (giời leo – Herpes Zoster)

Khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên: tiêm 2 liều Shingrix cách nhau 2–6 tháng (hiệu quả khoảng 97% ở người 50–69 tuổi và 91% ở người ≥70 tuổi). Zostavax (vắc xin sống) đã ngừng lưu hành tại Mỹ từ năm 2020; người từng tiêm Zostavax vẫn nên tiêm Shingrix. Zona có thể gây đau dây thần kinh kéo dài nhiều tháng. (Nguồn: CDC, 2025)

Dưới đây là tóm tắt lịch tiêm chủng tham khảo theo khuyến cáo của CDC (Lịch tiêm chủng người lớn Hoa Kỳ, 2025), áp dụng cho người trưởng thành khỏe mạnh. Loại vắc xin hiện có tại Việt Nam có thể khác — hãy hỏi cơ sở tiêm chủng trước khi tiêm: (Nguồn: CDC, 2025)

Nhóm 19–26 tuổi:

• Cúm mùa: hằng năm
• Tdap/Td: 1 liều Tdap nếu chưa tiêm, sau đó Td mỗi 10 năm
• HPV: hoàn thành phác đồ 2–3 mũi nếu chưa tiêm
• Viêm gan B: hoàn thành phác đồ 3 mũi nếu chưa tiêm

Nhóm 27–49 tuổi:

• Cúm mùa: hằng năm
• Td: nhắc lại mỗi 10 năm
• HPV: cân nhắc tiêm theo tư vấn bác sĩ (27–45 tuổi)
• Viêm gan B: bổ sung nếu chưa hoàn thành

Nhóm 50–64 tuổi:

• Cúm mùa: hằng năm
• Td: nhắc lại mỗi 10 năm
• Zona (Shingrix): 2 mũi cách nhau 2–6 tháng
• Phế cầu khuẩn: 1 liều PCV20 hoặc PCV21 (hoặc PCV15 rồi PPSV23) nếu chưa từng tiêm PCV

Nhóm từ 65 tuổi trở lên:

• Cúm mùa: hằng năm (ưu tiên vắc-xin liều cao hoặc bổ trợ)
• Td: nhắc lại mỗi 10 năm
• Zona (Shingrix): 2 mũi nếu chưa tiêm
• Phế cầu khuẩn: PCV20 hoặc PCV21, hoặc PCV15 + PPSV23, nếu chưa từng tiêm PCV
• COVID-19: theo khuyến cáo hiện hành

Lưu ý: Đây là hướng dẫn chung. Lịch tiêm cụ thể cần được cá nhân hóa dựa trên tiền sử tiêm chủng, bệnh nền và tình trạng sức khỏe của từng người. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được tư vấn phù hợp.

Phụ nữ mang thai:

Nên tiêm vắc-xin cúm mùa (bất kỳ thời điểm nào trong thai kỳ) và Tdap (tuần 27–36). Tránh các vắc-xin sống như MMR, thủy đậu, zona (Zostavax). Tiêm trước khi mang thai ít nhất 1 tháng đối với vắc-xin sống nếu cần.

Người có bệnh nền:

Người mắc tiểu đường, bệnh phổi mạn tính (COPD, hen suyễn), bệnh tim mạch, bệnh gan hoặc thận mạn tính cần được ưu tiên tiêm vắc-xin cúm, phế cầu khuẩn, viêm gan B. Một số vắc-xin sống có thể chống chỉ định ở người suy giảm miễn dịch — cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa.

Người cao tuổi (từ 65 tuổi):

Hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi (hiện tượng lão hóa miễn dịch) khiến người cao tuổi dễ mắc bệnh nặng hơn. Vắc-xin cúm liều cao (high-dose) hoặc có chất bổ trợ có thể được khuyến cáo để tăng đáp ứng miễn dịch ở nhóm này.

Nhân viên y tế:

Cần tiêm đầy đủ viêm gan B, cúm mùa hằng năm, và cập nhật MMR, thủy đậu. Đây là yêu cầu bắt buộc tại nhiều cơ sở y tế để bảo vệ cả nhân viên và bệnh nhân.

Phản ứng sau tiêm vắc-xin thường nhẹ và tự khỏi trong 1–3 ngày. Các phản ứng thường gặp bao gồm:

• Tại chỗ tiêm: đau, sưng, đỏ (gặp ở 20–80% các trường hợp tùy loại vắc-xin)
• Toàn thân: sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ

Cách xử trí phản ứng nhẹ:

• Chườm mát tại vị trí tiêm
• Uống paracetamol nếu sốt trên 38,5°C hoặc đau nhiều (theo chỉ dẫn liều lượng)
• Nghỉ ngơi, uống đủ nước
• Theo dõi tại nhà ít nhất 24–48 giờ sau tiêm

Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay:

• Sốt cao trên 39°C không đáp ứng thuốc hạ sốt
• Khó thở, thở rít, tức ngực
• Phát ban toàn thân, sưng mặt hoặc môi
• Chóng mặt, tụt huyết áp, mạch nhanh
• Co giật

Phản ứng phản vệ (anaphylaxis) rất hiếm gặp (khoảng 1–2 ca/triệu liều tiêm) nhưng có thể xảy ra trong vòng 15–30 phút sau tiêm. Vì vậy, người tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất 30 phút sau mỗi mũi tiêm. (Nguồn: CDC, 2019; Sở Y tế Hà Tĩnh, 2023)

Tại Việt Nam, người lớn có thể tiêm vắc-xin tại nhiều cơ sở uy tín:

• Trung tâm Tiêm chủng dịch vụ: VNVC (hệ thống lớn nhất), Trung tâm Tiêm chủng của các bệnh viện lớn
• Bệnh viện: Khoa Truyền nhiễm hoặc phòng khám vắc-xin tại các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa
• Trạm Y tế phường/xã: một số vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng

Chi phí tham khảo (có thể thay đổi theo thời điểm và cơ sở):

• Vắc-xin cúm mùa: khoảng 300.000–400.000 đồng/liều
• Vắc-xin viêm gan B: khoảng 150.000–250.000 đồng/liều
• Vắc-xin Tdap: khoảng 500.000–700.000 đồng/liều
• Vắc-xin HPV: khoảng 800.000–3.000.000 đồng/liều (tùy loại)
• Vắc-xin Shingrix (zona): khoảng 3.000.000–4.000.000 đồng/liều
• Vắc-xin phế cầu khuẩn: khoảng 1.000.000–2.500.000 đồng/liều

Lưu ý: Giá trên chỉ mang tính tham khảo và có thể thay đổi. Hãy liên hệ trực tiếp cơ sở tiêm chủng để biết giá chính xác và tình trạng còn vắc-xin.

Trước khi tiêm vắc-xin, bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế một số vấn đề quan trọng:

• Tôi đã tiêm những vắc-xin nào trước đây? Cần bổ sung hoặc nhắc lại mũi nào?
• Với tình trạng sức khỏe hiện tại (bệnh nền, dị ứng, thuốc đang dùng), có vắc-xin nào chống chỉ định không?
• Có thể tiêm nhiều loại vắc-xin cùng lúc không?
• Sau tiêm cần theo dõi và lưu ý những gì?
• Khi nào cần quay lại tiêm mũi tiếp theo?

Mang theo sổ tiêm chủng (nếu có) khi đến cơ sở y tế. Nếu không nhớ lịch sử tiêm chủng, bác sĩ có thể xét nghiệm máu kiểm tra nồng độ kháng thể để xác định cần tiêm bổ sung loại nào.

Bài viết mang tính chất tham khảo và tổng hợp thông tin y khoa. Không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe.

• WHO — Vaccines and immunization (2025)
• WHO — Influenza (seasonal) – fact sheet (2025)
• CDC/ACIP — Adult Immunization Schedule by Age, United States, 2025 (2025)
• CDC MMWR (ACIP) — Expanded Recommendations for Use of Pneumococcal Conjugate Vaccines Among Adults Aged ≥50 Years (2025)
• CDC — Vaccinating Pregnant Patients (Tdap) (2025)
• CDC/ACIP — ACIP Shared Clinical Decision-Making Recommendations (2025)
• CDC — Shingles Vaccination (2025)
• CDC Stacks – Curr Treat Options Allergy (McNeil & DeStefano) — Vaccine-Associated Anaphylaxis (2019)
• Sở Y tế Hà Tĩnh — Tăng cường công tác an toàn tiêm chủng (theo NĐ 104/2016/NĐ-CP, TT 34/2018/TT-BYT) (2023)

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc.