HDL vs LDL — Cholesterol Tốt vs Xấu: Hiểu Rõ Để Bảo Vệ Tim

Cholesterol là một chất mỡ (lipid) được sản xuất chủ yếu bởi gan, và một phần nhỏ được hấp thụ từ thực phẩm.

Nó không phải là 'kẻ thù' mà là một chất thiết yếu cho nhiều chức năng cơ thể: tạo hormone (hormone tính dục, hormone corticosteroid), tổng hợp vitamin D từ ánh nắng mặt trời, sản xuất mật để tiêu hóa chất béo, và xây dựng myelin bao quanh các sợi thần kinh.

Vấn đề không phải là cholesterol, mà là lượng cholesterol quá cao hoặc loại cholesterol không phù hợp.

Cholesterol không tan trong máu, nên nó được vận chuyển bởi các protein lipoprotein.

Có hai loại lipoprotein chính: LDL (Low-Density Lipoprotein) vận chuyển cholesterol từ gan đến các tế bào, và HDL (High-Density Lipoprotein) vận chuyển cholesterol từ các tế bào trở lại gan để xử lý.

Sự cân bằng giữa hai loại này quyết định sức khỏe tim mạch của bạn.

LDL (Low-Density Lipoprotein) được gọi là 'cholesterol xấu' vì nó có xu hướng tích tụ trên thành động mạch, hình thành những mảng bám (plaques) chứa cholesterol.

Quá trình này được gọi là xơ vữa động mạch (atherosclerosis).

Khi mảng bám lớn hơn, nó hạn chế lưu lượng máu và oxy đến tim, não, và các cơ quan khác.

Trong những trường hợp nặng, mảng bám có thể vỡ, tạo ra cục máu đông, dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Chỉ số LDL cơ bản nên dưới 100 mg/dL (tối ưu là dưới 70 mg/dL đối với người có bệnh tim mạch).

Các yếu tố tăng LDL bao gồm: ăn quá nhiều chất béo bão hòa (trong thịt đỏ, sản phẩm sữa toàn phần), chất béo chuyển hóa, thừa cân, ít hoạt động thể chất, hút thuốc, stress mãn tính, và di truyền (máu có cholesterol cao di truyền).

HDL (High-Density Lipoprotein) được gọi là 'cholesterol tốt' vì nó hoạt động như một người dọn dẹp, lấy cholesterol từ những nơi không cần thiết (bao gồm cả thành động mạch) và vận chuyển đến gan để xử lý.

Những người có HDL cao có nguy cơ bệnh tim mạch thấp hơn.

Chỉ số HDL cơ bản nên trên 40 mg/dL cho nam giới và trên 50 mg/dL cho nữ giới (tối ưu là trên 60 mg/dL cho cả hai).

Một điều thú vị là HDL có thể được tăng lên thông qua lối sống: tập thể dục, giảm cân, bỏ thuốc lá, giảm rượu, và ăn chất béo không bão hòa.

Mỗi 1 mg/dL tăng HDL có thể giảm nguy cơ bệnh tim khoảng 2-3%. HDL còn có tác dụng chống viêm và giúp bảo vệ niêm mạc mạch máu khỏi tổn thương.

Ngoài LDL và HDL riêng lẻ, các bác sĩ còn xem xét cholesterol toàn phần (total cholesterol) và tỷ lệ HDL/LDL.

Cholesterol toàn phần bao gồm HDL + LDL + 1/5 triglyceride.

Chỉ số cholesterol toàn phần dưới 200 mg/dL được coi là tốt.

Tỷ lệ HDL/LDL (cholesterol toàn phần chia cho HDL) cũng là một chỉ báo quan trọng.

Tỷ lệ này nên dưới 5 (tối ưu là dưới 3.5).

Ví dụ: nếu cholesterol toàn phần là 200 mg/dL và HDL là 50 mg/dL, tỷ lệ sẽ là 4, là con số tốt.

Một chỉ số khác là tỷ lệ LDL/HDL; tỷ lệ này nên dưới 3.

Các bác sĩ thường sử dụng những chỉ số này để đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện, vì các chỉ số riêng lẻ có thể không nói lên toàn bộ câu chuyện.

Ví dụ, một người có HDL thấp nhưng LDL bình thường vẫn có nguy cơ cao.

Triglyceride là một loại chất béo khác trong máu.

Khi bạn ăn quá nhiều, cơ thể chuyển đổi những calorie dư thừa thành triglyceride, lưu trữ chúng trong các tế bào mỡ.

Triglyceride cao cũng liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch.

Chỉ số triglyceride bình thường nên dưới 150 mg/dL.

Triglyceride tăng khi: ăn quá nhiều đường và carbohydrate tinh chế, uống rượu, thừa cân, bị tiểu đường, hoặc di truyền.

Để giảm triglyceride, cần giảm đường, tập thể dục, giảm cân, hạn chế rượu, và tăng cường omega-3 từ cá.

Một mẹo thú vị: triglyceride có xu hướng cao hơn vào buổi tối, nên test máu để đo triglyceride nên là vào buổi sáng sau khi nhịn ăn ít nhất 9-12 giờ.

Để giảm LDL và tăng HDL, cần kết hợp các thay đổi lối sống.

Giảm chất béo bão hòa (thịt đỏ, bơ, kem, phô mai toàn phần) và loại bỏ chất béo chuyển hóa (bánh ngọt, đồ ăn nhanh) là quan trọng nhất.

Thay thế bằng chất béo không bão hòa: dầu olive, hạn chế cá (cá hồi, cá trích, cá mòi), bơ đậu phộng, các loại hạt.

Tăng cường fiber từ các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, và hoa quả — fiber giúp cholesterol được lọc ra khỏi cơ thể.

Bổ sung plant sterols/stanols (một số sữa chua, bánh mì đặc biệt) có thể giảm LDL thêm 10%.

Tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần, giảm cân nếu thừa cân (giảm 10% cân nặng có thể giảm LDL 5-8%), bỏ thuốc lá, giảm stress, và ngủ đủ đều rất quan trọng.

Nếu các thay đổi lối sống không đủ, bác sĩ có thể kê thuốc.

Statin là loại thuốc phổ biến nhất, giúp giảm LDL bằng cách ức chế một enzyme cần thiết để sản xuất cholesterol trong gan.

Statin rất hiệu quả, có thể giảm LDL tới 50%.

Các loại statin phổ biến bao gồm atorvastatin, simvastatin, rosuvastatin.

Một loại thuốc khác là ezetimibe, giảm hấp thụ cholesterol từ thực phẩm.

Có những loại thuốc mới hơn như inhibitor PCSK9 cho những người có cholesterol rất cao.

Tuy nhiên, hãy nhớ rằng thuốc là bổ sung, không phải thay thế cho lối sống lành mạnh.

Hầu hết mọi người vẫn cần duy trì chế độ ăn tốt và tập thể dục khi dùng statin.

Tầm soát cholesterol nên bắt đầu từ tuổi 20, và thường xuyên hơn đối với những người có yếu tố nguy hiểm.