Viêm niệu đạo ở nam và nữ: So sánh triệu chứng, nguyên nhân và cách xử lý

Viêm niệu đạo được chia thành hai nhóm chính dựa trên nguyên nhân:

• Viêm niệu đạo do lậu (gonococcal urethritis — GU): Gây ra bởi vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae. Thường có triệu chứng rầm rộ hơn, đặc biệt ở nam giới.
• Viêm niệu đạo không do lậu (non-gonococcal urethritis — NGU): Chiếm tới 50% các trường hợp viêm niệu đạo ở nam. Tác nhân phổ biến nhất là Chlamydia trachomatis (15–40% trường hợp NGU), ngoài ra có Mycoplasma genitalium, Ureaplasma urealyticum và Trichomonas vaginalis. (Nguồn: BASHH — UK National Guideline on NGU, 2015; cập nhật 2025)

Ngoài STI, viêm niệu đạo cũng có thể do kích ứng hóa chất (xà phòng, chất diệt tinh trùng), chấn thương (đặt ống thông tiểu), hoặc hiếm gặp hơn là nhiễm khuẩn đường tiết niệu ngược dòng.

Biểu hiện lâm sàng của viêm niệu đạo khác biệt đáng kể giữa nam và nữ, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát hiện và điều trị kịp thời:

(Nguồn: CDC — STI Treatment Guidelines, 2021; BASHH — NGU Guideline, 2015)

Chẩn đoán viêm niệu đạo dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm:

• Xét nghiệm NAAT (Nucleic Acid Amplification Test): Tiêu chuẩn vàng để phát hiện Chlamydia và lậu cầu, có thể làm trên mẫu nước tiểu đầu dòng (first-void urine) — thuận tiện, không xâm lấn. (Nguồn: CDC — STI Treatment Guidelines, 2021)
• Nhuộm Gram dịch niệu đạo: Giúp xác nhận viêm (≥ 5 bạch cầu/vi trường x1000) và phát hiện song cầu khuẩn Gram âm (gợi ý lậu).
• Nuôi cấy: Cần thiết khi nghi ngờ kháng kháng sinh, đặc biệt với lậu cầu.

Lưu ý cho nữ giới: Do tỷ lệ không triệu chứng cao, phụ nữ trẻ hoạt động tình dục (dưới 25 tuổi) được CDC khuyến cáo sàng lọc Chlamydia hằng năm. (Nguồn: CDC — STI Treatment Guidelines, 2021)

Cần đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu:

• Tiết dịch bất thường từ niệu đạo hoặc âm đạo
• Đau buốt, rát khi đi tiểu kéo dài hơn 1–2 ngày
• Đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu (đặc biệt ở nữ — có thể là dấu hiệu viêm vùng chậu)
• Sốt kèm triệu chứng tiết niệu
• Bạn tình được chẩn đoán STI

Nên sàng lọc định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ: hoạt động tình dục với nhiều bạn tình, quan hệ không sử dụng biện pháp bảo vệ, tiền sử mắc STI, nữ dưới 25 tuổi. (Nguồn: CDC — STI Treatment Guidelines, 2021)

Nhóm cần thận trọng đặc biệt:

• Phụ nữ mang thai: Viêm niệu đạo do Chlamydia không được điều trị có thể gây sinh non, nhiễm trùng ối, viêm kết mạc và viêm phổi ở trẻ sơ sinh. Sàng lọc Chlamydia được khuyến cáo cho mọi thai phụ ở lần khám thai đầu tiên. (Nguồn: CDC — STI Treatment Guidelines, 2021)
• Người suy giảm miễn dịch: Nguy cơ biến chứng cao hơn, cần theo dõi sát.
• Thanh thiếu niên: Tỷ lệ STI cao nhất ở nhóm 15–24 tuổi. Cần tạo môi trường an toàn để tiếp cận xét nghiệm và điều trị.

Quan trọng: Khi được chẩn đoán viêm niệu đạo do STI, bạn tình cũng cần được thông báo, xét nghiệm và điều trị đồng thời — ngay cả khi không có triệu chứng — để ngăn ngừa tái nhiễm. Không tự ý dùng kháng sinh mà không có chỉ định của bác sĩ.

Viêm niệu đạo là bệnh lý phổ biến, thường do STI gây ra, với biểu hiện khác biệt rõ rệt giữa nam và nữ. Ở nữ giới, tỷ lệ không triệu chứng rất cao khiến bệnh dễ bị bỏ sót. Xét nghiệm NAAT là tiêu chuẩn chẩn đoán, và điều trị cần bao gồm cả bạn tình. Sàng lọc định kỳ ở nhóm nguy cơ, đặc biệt nữ dưới 25 tuổi, là biện pháp phòng ngừa quan trọng.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người có triệu chứng cần đến cơ sở y tế để được khám và xét nghiệm.

Xem thêm: Nhiễm trùng đường tiết niệu — nhận biết và phòng ngừa · Sức khỏe sinh sản nam giới

• CDC — Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines (2021)
• BASHH — UK National Guideline on Non-Gonococcal Urethritis (2015; cập nhật 2025)
• WHO — Sexually Transmitted Infections Fact Sheet (2024)
• Cleveland Clinic — Urethritis (2024)