U nang buồng trứng: Hỏi đáp chuyên sâu — Nguy hiểm không? Tự tiêu hay cần phẫu thuật?

U nang buồng trứng được chia thành các nhóm chính:

• U nang chức năng: Phổ biến nhất, gồm nang noãn (follicular cyst) và nang hoàng thể (corpus luteum cyst). Hình thành do rối loạn trong quá trình phóng noãn, thường tự tiêu trong 1–3 chu kỳ kinh. (Nguồn: ACOG, 2023)
• U bì (dermoid cyst / mature teratoma): Chứa các mô như tóc, răng, mỡ. Lành tính nhưng thường không tự tiêu, có thể cần phẫu thuật nếu lớn.
• U nang nội mạc tử cung (endometrioma / chocolate cyst): Liên quan đến lạc nội mạc tử cung. Có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.
• U nang dạng nước (cystadenoma): Phát triển từ bề mặt buồng trứng, có thể khá lớn.

Đa số u nang lành tính. Nguy cơ ác tính tăng ở phụ nữ sau mãn kinh hoặc khi u nang có đặc điểm bất thường trên siêu âm (thành phần đặc, vách dày, mạch máu bất thường). (Nguồn: RCOG Green-top Guideline No. 34 — Ovarian Cysts in Postmenopausal Women, 2016)

Câu trả lời phụ thuộc vào loại, kích thước và triệu chứng của u nang:

Trường hợp thường KHÔNG nguy hiểm:

• U nang chức năng dưới 5 cm, không triệu chứng → phần lớn tự tiêu
• U nang đơn giản (thành mỏng, chứa dịch trong) ở phụ nữ trước mãn kinh → nguy cơ ác tính rất thấp

Trường hợp cần theo dõi sát:

• U nang 5–7 cm: cần siêu âm theo dõi mỗi 6–12 tuần
• U nang có vách, thành phần đặc: cần đánh giá thêm (CA-125, siêu âm Doppler) (Nguồn: BMJ Best Practice — Ovarian Cysts, 2024)

Biến chứng cần cấp cứu:

• Xoắn buồng trứng: Đau bụng dưới dữ dội đột ngột, buồn nôn, nôn. Đây là cấp cứu ngoại khoa.
• Vỡ u nang: Đau đột ngột kèm chảy máu trong ổ bụng. U nang hoàng thể vỡ có thể gây chảy máu nhiều.

(Nguồn: ACOG, 2023; Mayo Clinic, 2024)

Theo dõi (expectant management) — khi nào hợp lý:

• U nang chức năng, đơn giản, dưới 5 cm, không triệu chứng
• Siêu âm lại sau 6–12 tuần để xác nhận u đã tiêu hoặc không tăng kích thước
• Phụ nữ trước mãn kinh có u nang đơn giản dưới 7 cm: tỷ lệ tự tiêu cao (Nguồn: RCOG, 2016)

Phẫu thuật — khi nào được cân nhắc:

• U nang trên 7–10 cm (nguy cơ xoắn tăng)
• U nang không tiêu sau 2–3 chu kỳ theo dõi
• U nang có thành phần đặc, bất thường trên hình ảnh học
• U nang ở phụ nữ sau mãn kinh (nguy cơ ác tính cao hơn) (Nguồn: RCOG Green-top Guideline No. 34, 2016)
• U nang gây triệu chứng đau kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt
• U bì, u nội mạc tử cung: thường cần phẫu thuật vì không tự tiêu

Phẫu thuật ưu tiên nội soi (laparoscopy) khi có thể, giúp bảo tồn buồng trứng — đặc biệt quan trọng ở phụ nữ còn mong muốn sinh con. (Nguồn: ACOG, 2023)

Phần lớn u nang buồng trứng không ảnh hưởng khả năng mang thai:

• U nang chức năng: Thường không cản trở thụ thai. Nang hoàng thể thực chất là dấu hiệu buồng trứng đang hoạt động bình thường.
• U nội mạc tử cung (endometrioma): Loại u nang có thể ảnh hưởng sinh sản nhiều nhất. Lạc nội mạc tử cung có thể gây dính, giảm chất lượng trứng. Phụ nữ có endometrioma và mong muốn sinh con cần được tư vấn chuyên khoa sinh sản. (Nguồn: ACOG, 2023)
• Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS): Mặc dù có nhiều nang nhỏ trên buồng trứng, PCOS là rối loạn nội tiết khác biệt với u nang buồng trứng đơn thuần. PCOS là nguyên nhân phổ biến nhất gây rối loạn phóng noãn. (Nguồn: ACOG, 2023)

Lưu ý sau phẫu thuật: Phẫu thuật cắt bỏ u nang (cystectomy) có thể làm giảm dự trữ buồng trứng nếu phải cắt nhiều mô buồng trứng lành. Bác sĩ sẽ cân nhắc giữa lợi ích phẫu thuật và nguy cơ ảnh hưởng sinh sản.

Đi cấp cứu ngay nếu:

• Đau bụng dưới dữ dội đột ngột (có thể xoắn hoặc vỡ u nang)
• Đau kèm sốt, nôn, choáng váng
• Chảy máu âm đạo bất thường kèm đau bụng dữ dội

Đặt lịch khám phụ khoa khi:

• Đau âm ỉ vùng bụng dưới hoặc vùng chậu kéo dài
• Bụng căng, đầy hơi bất thường
• Rối loạn kinh nguyệt: kinh không đều, ra máu giữa chu kỳ
• Đã được phát hiện u nang qua siêu âm và cần theo dõi lại
• Phụ nữ sau mãn kinh phát hiện u nang buồng trứng mới

(Nguồn: ACOG, 2023; Mayo Clinic, 2024)

Nhóm cần đặc biệt chú ý:

• Phụ nữ sau mãn kinh: U nang mới xuất hiện sau mãn kinh cần được đánh giá cẩn thận hơn so với phụ nữ trước mãn kinh, vì nguy cơ ác tính cao hơn. (Nguồn: RCOG, 2016)
• Trẻ em gái và thanh thiếu niên: U nang buồng trứng có thể xảy ra, cần phân biệt với u buồng trứng bẩm sinh hoặc u tế bào mầm.
• Phụ nữ đang điều trị hiếm muộn: Thuốc kích thích buồng trứng có thể gây hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS) với nhiều nang lớn. Đây là biến chứng cần theo dõi y khoa.
• Phụ nữ mang thai: Một số u nang được phát hiện tình cờ khi siêu âm thai. Phần lớn là nang hoàng thể lành tính, thường tự tiêu trong tam cá nguyệt thứ hai.

Phần lớn u nang buồng trứng là lành tính, đặc biệt u nang chức năng ở phụ nữ trước mãn kinh — thường tự tiêu trong 1–3 chu kỳ mà không cần điều trị. Quyết định theo dõi hay phẫu thuật phụ thuộc vào loại, kích thước, triệu chứng và tình trạng mãn kinh. Đau bụng dưới đột ngột dữ dội là dấu hiệu cần cấp cứu (nghi xoắn hoặc vỡ u nang). Phụ nữ có u nang nội mạc tử cung và mong muốn sinh con nên được tư vấn chuyên khoa sinh sản sớm.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Mọi quyết định về theo dõi hay phẫu thuật cần được thảo luận với bác sĩ sản phụ khoa.

Xem thêm: Kinh nguyệt không đều — khi nào cần lo lắng · Sức khỏe phụ khoa toàn diện

• ACOG — Ovarian Cysts FAQ (2023)
• RCOG Green-top Guideline No. 34 — Ovarian Cysts in Postmenopausal Women (2016)
• BMJ Best Practice — Ovarian Cysts (2024)
• Mayo Clinic — Ovarian Cysts (2024)