Nấm da mùa mưa: nhận biết các loại thường gặp và cách phòng trị hiệu quả

Nấm da (dermatophytosis) là bệnh nhiễm trùng da do các loại nấm sợi thuộc nhóm dermatophyte hoặc nấm men Candida gây ra. Các loại nấm này phát triển mạnh trong môi trường ấm, ẩm — chính là điều kiện đặc trưng của mùa mưa tại Việt Nam.

Theo VnExpress dẫn ý kiến chuyên gia da liễu, các yếu tố thuận lợi cho nấm da mùa mưa bao gồm:

• Độ ẩm không khí cao: Khi độ ẩm vượt 80%, da khó thoát mồ hôi, tạo lớp ẩm liên tục trên bề mặt da — môi trường lý tưởng cho nấm sinh sôi.
• Da ướt kéo dài: Đi mưa, lội nước, đổ mồ hôi nhiều mà không lau khô kịp thời khiến các vùng kẽ (ngón chân, bẹn, nách) luôn ẩm ướt.
• Quần áo, giày dép ẩm: Mang giày kín, tất ướt hoặc mặc quần áo chưa khô hẳn tạo điều kiện ủ nấm.
• Hệ miễn dịch suy giảm: Thời tiết thay đổi, thiếu nắng và thiếu ngủ có thể làm giảm sức đề kháng của da.

Theo thông tin từ Nhà thuốc FPT Long Châu và các chuyên gia da liễu, ba loại nấm da phổ biến ở Việt Nam bao gồm:

Nấm kẽ chân (Tinea pedis)

Thường gọi là "nước ăn chân", đây là loại nấm phổ biến nhất trong mùa mưa. Nấm phát triển ở kẽ các ngón chân, đặc biệt kẽ ngón 4–5. Biểu hiện: da kẽ chân bong tróc, nứt nẻ, đỏ, ngứa rát, có thể rỉ dịch. Nặng hơn có thể lan lên mu bàn chân và lòng bàn chân.

Lang ben (Pityriasis versicolor)

Do nấm men Malassezia gây ra. Xuất hiện các mảng da thay đổi màu sắc (trắng, hồng hoặc nâu) trên ngực, lưng, cổ và cánh tay. Các mảng có vảy mịn, thường ngứa nhẹ hoặc không ngứa. Lang ben không nguy hiểm nhưng gây mất thẩm mỹ và dễ tái phát.

Hắc lào (Tinea corporis)

Nấm da dạng vòng (ringworm) — xuất hiện các mảng tròn hoặc bầu dục với bờ viền đỏ, nổi cao, có vảy, trung tâm nhạt màu hơn. Gây ngứa nhiều, đặc biệt khi ra mồ hôi. Thường gặp ở thân mình, tay, chân và có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ cá nhân.

Đối với nấm da mức độ nhẹ đến trung bình, chưa lan rộng và không có dấu hiệu bội nhiễm, có thể sử dụng các thuốc bôi ngoài da không kê đơn (OTC). Theo hướng dẫn dược lâm sàng:

Kem bôi chứa clotrimazole 1%

Thoa lên vùng da bị nấm 2 lần/ngày (sáng và tối), sau khi đã rửa sạch và lau khô vùng da tổn thương. Thời gian điều trị thường từ 2–4 tuần. Tiếp tục bôi thêm 1–2 tuần sau khi triệu chứng đã hết để tránh tái phát.

Kem bôi chứa ketoconazole 2%

Bôi 1–2 lần/ngày lên vùng tổn thương. Hiệu quả tốt với lang ben và hắc lào. Thời gian điều trị trung bình 2–4 tuần tùy mức độ.

Kem bôi chứa miconazole hoặc terbinafine

Các hoạt chất này cũng có sẵn dưới dạng kem bôi OTC, phù hợp cho nấm kẽ chân và hắc lào. Terbinafine thường có thời gian điều trị ngắn hơn (1–2 tuần cho nấm kẽ chân).

Lưu ý quan trọng: Không tự bôi corticoid (như dexamethasone, betamethasone) lên vùng da nghi ngờ nấm. Corticoid ức chế miễn dịch tại chỗ, khiến nấm phát triển mạnh hơn và khó điều trị hơn.

Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc.

Phòng ngừa nấm da chủ yếu dựa vào việc giữ da khô thoáng và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây. Các biện pháp cụ thể bao gồm:

• Giữ cơ thể khô thoáng: Tắm rửa ngay sau khi đi mưa hoặc ra nhiều mồ hôi. Lau khô kỹ các vùng kẽ (ngón chân, bẹn, nách) trước khi mặc quần áo.
• Chọn trang phục phù hợp: Mặc quần áo thoáng mát, chất liệu cotton hút ẩm tốt. Tránh mặc quần áo bó sát khi thời tiết nóng ẩm. Thay quần áo ướt hoặc đẫm mồ hôi ngay khi có thể.
• Chăm sóc giày dép: Ưu tiên mang dép hở mũi trong mùa mưa. Nếu phải mang giày kín, chọn loại thoáng khí và luân phiên 2–3 đôi để giày có thời gian khô hoàn toàn. Dùng bột khử ẩm chân nếu cần.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Khăn tắm, khăn mặt, dao cạo, kéo cắt móng và quần áo lót là đồ dùng cá nhân, không nên chia sẻ để tránh lây nhiễm nấm.
• Giặt giũ đúng cách: Giặt quần áo bằng nước nóng nếu có thể. Phơi ở nơi thoáng gió hoặc dùng máy sấy để đảm bảo quần áo khô hoàn toàn trước khi cất.

Bạn nên đến bác sĩ da liễu khi gặp các tình huống sau:

• Tổn thương lan rộng trên nhiều vùng cơ thể hoặc không đáp ứng với thuốc bôi OTC sau 2 tuần điều trị.
• Da sưng đỏ, đau, có mủ: Đây là dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn, cần điều trị kháng sinh phối hợp.
• Nấm ở vùng da đầu, mặt hoặc móng: Các vị trí này thường cần thuốc kháng nấm đường uống, không thể tự điều trị bằng kem bôi.
• Nấm da ở người có bệnh nền: Đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch — nấm da có thể tiến triển nặng và khó điều trị hơn.
• Nấm tái phát nhiều lần dù đã điều trị đúng cách — bác sĩ cần đánh giá nguồn lây và yếu tố nguy cơ.

Trẻ em dưới 12 tuổi, phụ nữ mang thai và cho con bú nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ thuốc trị nấm nào.

Nhiều người nhầm lẫn nấm da với các bệnh da khác như chàm (eczema), vảy nến (psoriasis) hoặc viêm da tiếp xúc. Việc tự chẩn đoán sai và bôi nhầm thuốc có thể làm nặng thêm tình trạng bệnh. Nếu không chắc chắn, hãy đến cơ sở y tế để được chẩn đoán bằng soi nấm trực tiếp hoặc nuôi cấy nấm.

Kiên trì điều trị đủ thời gian theo hướng dẫn, kể cả khi triệu chứng đã giảm. Ngưng thuốc sớm là nguyên nhân chính gây tái phát nấm da.

Đối với người thường xuyên lội nước (mùa lũ, công việc tiếp xúc nước), nên bôi kem dưỡng ẩm có tính kháng nấm nhẹ và lau khô chân kỹ sau mỗi lần tiếp xúc nước.

Thông tin mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán bác sĩ. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng thuốc.