Mồ hôi nách và mùi cơ thể mùa hè ở người trưởng thành: Vệ sinh, lựa chọn lăn khử mùi an toàn và khi nào đi khám

Cơ thể có hai loại tuyến mồ hôi chính: tuyến eccrine phân bố khắp cơ thể và tuyến apocrine tập trung ở vùng nách, bẹn. Theo Cleveland Clinic, mồ hôi do tuyến eccrine tiết ra hầu như không mùi vì thành phần chủ yếu là nước và muối. Mồ hôi từ tuyến apocrine giàu protein và lipid hơn, khi gặp vi khuẩn thường trú trên da sẽ bị phân giải thành các hợp chất bay hơi có mùi đặc trưng.

Vào mùa hè, độ ẩm cao và quần áo bí khiến vùng nách trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Ngoài ra, các yếu tố như căng thẳng, ăn nhiều gia vị nồng (tỏi, hành, cà ri), uống cà phê, rượu bia, hoặc nội tiết tố thay đổi cũng có thể làm mùi cơ thể đậm hơn bình thường.

Đổ mồ hôi nhiều khi trời nóng, vận động hay lo lắng nhẹ là phản ứng sinh lý hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, Mayo Clinic lưu ý đến tình trạng tăng tiết mồ hôi (hyperhidrosis) khi mồ hôi đổ liên tục mà không liên quan rõ tới nhiệt độ hay vận động, đôi khi đến mức ướt áo, nhỏ giọt và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Một số đặc điểm gợi ý nên đến cơ sở y tế đánh giá bao gồm: mồ hôi nách, lòng bàn tay, lòng bàn chân quá nhiều liên tục cả khi nghỉ; mồ hôi ban đêm gây ướt giường; mồ hôi kèm sụt cân, sốt, đánh trống ngực, run tay; hoặc mùi cơ thể thay đổi đột ngột so với trước đây. Những dấu hiệu này có thể liên quan tới rối loạn tuyến giáp, đái tháo đường, nhiễm khuẩn hoặc rối loạn nội tiết khác và cần được bác sĩ thăm khám.

Vệ sinh là bước nền tảng giúp kiểm soát mùi cơ thể. Theo hướng dẫn chung của AAD (Học viện Da liễu Hoa Kỳ) và NHS, người trưởng thành nên tắm ít nhất một lần mỗi ngày trong mùa nóng bằng sữa tắm dịu nhẹ. Vùng nách cần được làm sạch kỹ với nước và xà phòng, sau đó lau khô hoàn toàn trước khi mặc quần áo, vì da ẩm tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

• Ưu tiên quần áo cotton, linen, vải thoáng khí; tránh áo bó sát chất liệu tổng hợp khi trời nóng.
• Giặt áo sau mỗi lần mặc, đặc biệt áo trong tiếp xúc trực tiếp với vùng nách.
• Cạo hoặc tỉa gọn lông nách giúp giảm bám mồ hôi và vi khuẩn.
• Hạn chế thực phẩm và đồ uống có khả năng làm tăng mùi như tỏi sống, hành, cà ri, rượu bia trong những ngày cần giao tiếp nhiều.
• Uống đủ nước (khoảng 1,5-2 lít/ngày tùy mức vận động) để hỗ trợ thận và da bài tiết hiệu quả hơn.

Trên thị trường có hai nhóm sản phẩm chính dễ gây nhầm lẫn. Deodorant (khử mùi) hoạt động bằng cách trung hòa hoặc che lấp mùi và hạn chế vi khuẩn, nhưng không làm giảm lượng mồ hôi. Antiperspirant (chống tiết mồ hôi) chứa các hợp chất nhôm tạo nút tạm thời ở miệng ống tuyến mồ hôi, giúp giảm lượng mồ hôi tiết ra.

Nhiều sản phẩm hiện đại kết hợp cả hai cơ chế. Người chỉ bị mùi nhẹ có thể dùng deodorant; người đổ mồ hôi nhiều hơn thường cần antiperspirant. AAD lưu ý nên thoa antiperspirant lên da khô vào buổi tối trước khi đi ngủ để hoạt chất đủ thời gian tác dụng và rửa lại nhẹ vào sáng hôm sau nếu cần.

Người có làn da nhạy cảm nên chọn sản phẩm không cồn, không hương liệu mạnh, có ghi nhãn dành cho da nhạy cảm. Nếu vùng nách đang bị xước do cạo lông, viêm da hoặc kích ứng, nên tạm ngừng sản phẩm cho đến khi da lành.

Hãy đến cơ sở y tế nếu bạn gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Mồ hôi đổ liên tục ảnh hưởng tới sinh hoạt, công việc dù đã vệ sinh và dùng antiperspirant đúng cách.
• Mồ hôi xuất hiện chủ yếu vào ban đêm hoặc khi đang nghỉ, kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài.
• Tim đập nhanh, run tay, hồi hộp, lo âu rõ rệt cùng với tăng tiết mồ hôi.
• Mùi cơ thể thay đổi đột ngột bất thường, có mùi tanh khác lạ, hoặc kèm vết loét, mảng đỏ, ngứa lan rộng ở nách.
• Da nách đỏ, đau, có mụn mủ tái phát nghi ngờ viêm tuyến mồ hôi mủ (hidradenitis suppurativa).

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm hormone tuyến giáp, đường huyết hoặc giới thiệu khám chuyên khoa da liễu để loại trừ các nguyên nhân tiềm ẩn và đưa ra phác đồ phù hợp.

Phụ nữ mang thai và cho con bú khi sử dụng sản phẩm khử mùi nên ưu tiên loại không cồn, không hương liệu mạnh và tham khảo ý kiến dược sĩ trước khi dùng antiperspirant chứa nhôm liều cao. Người có bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận hoặc đang điều trị thuốc hướng thần (có thể ảnh hưởng tiết mồ hôi) cũng nên trao đổi với bác sĩ điều trị.

Trẻ em và vị thành niên bắt đầu dậy thì có thể tăng tiết mồ hôi đáng kể; nên ưu tiên vệ sinh, quần áo thoáng và chỉ dùng deodorant nhẹ. Không tự ý dùng các phương pháp dân gian như chà chanh đậm đặc, phèn chua nồng độ cao lên vùng nách đang viêm vì có thể gây kích ứng nặng hơn.