Đỏ mắt cấp tính: Phân biệt viêm kết mạc, dị ứng, khô mắt và khi nào cần đi khám

Đỏ mắt phản ánh tình trạng giãn mạch ở kết mạc – lớp màng mỏng trong suốt phủ phía trong mí mắt và phần lòng trắng của nhãn cầu. Một số nhóm nguyên nhân hay gặp:

• Viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn: thường xảy ra theo mùa, dễ lây qua dụng cụ cá nhân hoặc tiếp xúc.
• Viêm kết mạc dị ứng: do phấn hoa, bụi nhà, lông thú, mỹ phẩm hoặc khói bụi.
• Khô mắt: hay gặp ở người làm việc văn phòng, đeo kính áp tròng, người sống trong môi trường điều hòa.
• Kích ứng từ hóa chất: hồ bơi (chlorine), khói thuốc, mỹ phẩm.
• Chấn thương nhỏ: dụi mắt, vật lạ rơi vào mắt.

Mỗi nguyên nhân có một số đặc điểm khá đặc trưng:

• Viêm kết mạc do virus: bắt đầu một bên, sau đó có thể lan sang mắt còn lại; mắt đỏ, ghèn lỏng trong, kèm cảm giác cộm. Thường có biểu hiện ho, sổ mũi đi kèm hoặc trong gia đình có người tương tự.
• Viêm kết mạc do vi khuẩn: ghèn vàng, đặc, có thể dính chặt mí buổi sáng. Cảm giác cộm rõ.
• Viêm kết mạc dị ứng: thường ảnh hưởng cả hai mắt, ngứa rõ, chảy nước mắt nhiều, có thể kèm hắt hơi, ngứa mũi.
• Khô mắt: cảm giác khô, rát, mỏi mắt khi nhìn lâu, đỏ mắt nhẹ và đỡ khi nhắm mắt nghỉ ngơi.

Việc phân biệt chỉ mang tính tham khảo. Khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo, vẫn cần khám bác sĩ chuyên khoa mắt.

Một số biện pháp đơn giản có thể giúp giảm khó chịu khi đỏ mắt nhẹ:

• Nghỉ ngơi mắt, hạn chế nhìn màn hình thời gian dài; áp dụng quy tắc 20-20-20 (sau 20 phút nhìn màn hình, nhìn xa 20 feet ~ 6m trong 20 giây).
• Chườm ấm mí mắt 5–10 phút giúp lưu thông tuyến bờ mi (có ích trong khô mắt).
• Chườm lạnh nhẹ giúp giảm ngứa và sưng trong viêm kết mạc dị ứng.
• Vệ sinh tay sạch trước khi chạm mắt, không dùng chung khăn mặt, gối, dụng cụ trang điểm.
• Tạm ngừng kính áp tròng cho tới khi triệu chứng hết hẳn.
• Tránh dụi mắt, kể cả khi ngứa.
• Trong trường hợp nghi ngờ dị ứng, hạn chế tiếp xúc với tác nhân nghi ngờ (ví dụ tránh ra ngoài giờ phấn hoa cao điểm, đóng cửa sổ khi gió bụi nhiều, giặt vỏ gối thường xuyên).
• Đeo kính râm khi ra ngoài giúp che chắn bụi và ánh sáng mạnh, đồng thời hạn chế thói quen vô thức dụi mắt.

Trong các trường hợp khô mắt nhẹ hoặc cảm giác cộm xốn không kéo dài, một số sản phẩm chăm sóc mắt phổ biến có thể được dược sĩ tư vấn sử dụng ngắn hạn:

• Dung dịch nhỏ mắt natri clorid 0.9%: được sử dụng để rửa mắt khi có bụi, làm sạch nhẹ và giúp giảm cảm giác khô tạm thời. Sản phẩm này nên được sử dụng đúng hướng dẫn, không dùng chai đã mở quá lâu, không chạm đầu lọ vào mắt để tránh nhiễm bẩn.
• Nước mắt nhân tạo: là sản phẩm bổ sung độ ẩm cho bề mặt nhãn cầu, có thể dùng nhiều lần trong ngày tùy hướng dẫn của nhà sản xuất. Một số loại không chứa chất bảo quản phù hợp hơn cho người cần dùng nhiều lần trong ngày.

Người dùng cần lưu ý: không tự mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, corticoid hay thuốc co mạch khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc lạm dụng các loại thuốc này có thể che lấp triệu chứng, gây tác dụng phụ tại mắt và làm chậm chẩn đoán nguyên nhân thực sự. Đặc biệt, các thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi sử dụng kéo dài không kiểm soát có thể làm tăng nhãn áp và là một trong các yếu tố nguy cơ của glaucoma do thuốc.

Hãy đi khám chuyên khoa mắt sớm khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Giảm thị lực, nhìn mờ hoặc nhìn đôi.
• Đau nhức mắt nhiều, không đỡ khi nghỉ ngơi.
• Cảm giác có dị vật, sợ ánh sáng nhiều.
• Mắt đỏ kèm chảy mủ vàng - xanh số lượng nhiều, hoặc kèm sốt.
• Đỏ mắt sau chấn thương, sau tiếp xúc hóa chất.
• Người đeo kính áp tròng có đỏ mắt và đau – cần đi khám sớm để loại trừ viêm loét giác mạc.
• Triệu chứng kéo dài quá 5–7 ngày dù đã chăm sóc tại nhà.
• Người có tiền sử bệnh lý mắt mạn tính (glaucoma, viêm màng bồ đào…), trẻ em, phụ nữ mang thai.

Viêm kết mạc do virus rất dễ lây trong cộng đồng. Người bệnh nên rửa tay thường xuyên, không dùng chung khăn, gối, kính, mỹ phẩm và hạn chế tiếp xúc gần trong giai đoạn cấp. Trẻ em đang đi học cần được cho nghỉ học tới khi triệu chứng giảm rõ để tránh lây lan trong lớp.

Tuyệt đối không nhỏ sữa mẹ, nước lá, nước muối tự pha hoặc các dung dịch không rõ nguồn gốc vào mắt. Mắt là cơ quan rất nhạy cảm, các phương pháp truyền miệng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và tổn thương giác mạc.

Với người làm việc văn phòng nhiều giờ, việc duy trì độ ẩm phòng, đặt màn hình đúng tầm mắt, chớp mắt đều đặn và uống đủ nước trong ngày cũng góp phần giảm đáng kể tình trạng đỏ mắt mạn tính do khô mắt.

Mùa hè là thời điểm nhiều gia đình đi bơi, đi biển và làm tăng nguy cơ kích ứng mắt do clo, nước biển hoặc cát bụi. Một số biện pháp đơn giản giúp giảm nguy cơ:

• Đeo kính bơi vừa khít khi xuống hồ bơi để hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa mắt và nước có chứa hóa chất khử trùng.
• Rửa mắt nhẹ bằng nước sạch hoặc dung dịch nước muối sinh lý sau khi đi bơi để loại bỏ chất kích ứng còn bám lại.
• Đeo kính râm chống tia UV khi ra nắng kéo dài, đặc biệt ở vùng biển hoặc khu vực có ánh sáng phản chiếu mạnh.
• Hạn chế dụi mắt khi cảm thấy có cát bụi; thay vào đó hãy chớp mắt nhiều lần và rửa mắt bằng nước sạch.
• Không sử dụng chung khăn lau mặt trong nhóm gia đình, bạn bè khi đang trong môi trường tập thể.