Đau Đầu Căng Cơ: Phân Biệt Với Đau Nửa Đầu và Cách Xử Trí

Đau đầu căng cơ là cơn đau đầu nguyên phát phổ biến nhất, được phân loại bởi Hiệp hội Đau đầu Quốc tế (IHS) thành ba dạng: thỉnh thoảng, từng đợt thường xuyên, và mạn tính (≥15 ngày/tháng trong ≥3 tháng).

Đặc điểm điển hình:

• Cảm giác ép hoặc siết hai bên đầu, không nhói theo mạch.
• Cường độ nhẹ đến vừa, không nặng đến mức không hoạt động được.
• Không tăng khi gắng sức nhẹ (đi cầu thang).
• Thường không kèm buồn nôn nặng, không sợ ánh sáng/âm thanh rõ rệt như đau nửa đầu.
• Thời gian: 30 phút đến vài ngày.

Nguyên nhân chưa được hiểu hoàn toàn, nhưng có liên quan đến căng cơ vùng cổ-vai-da đầu, mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh và nhạy cảm hệ thần kinh trung ương.

Hiểu đúng giúp xử trí đúng:

• Đau nửa đầu (migraine): Đau nhói một bên, vừa đến nặng, kèm buồn nôn, sợ ánh sáng/âm thanh; có thể có "hào quang" trước cơn (rối loạn thị giác). Tăng khi vận động.
• Đau đầu chùm (cluster headache): Đau dữ dội quanh một mắt, kèm chảy nước mắt-nước mũi cùng bên, thường vào giờ cố định trong ngày, kéo dài 15-180 phút.
• Đau đầu xoang: Đau vùng trán-má, tăng khi cúi, kèm nghẹt mũi-chảy mũi-mủ.
• Đau đầu do thuốc: Dùng thuốc giảm đau ≥10-15 ngày/tháng có thể gây đau đầu ngược (rebound headache).

Nếu cơn đau khác lạ so với mọi khi - đau dữ dội đột ngột "như sét đánh", kèm sốt-cứng cổ, yếu chi, nói khó, thay đổi thị lực - cần khám cấp cứu ngay.

Mayo Clinic liệt kê các yếu tố gây cơn đau căng cơ:

• Stress và lo âu: Yếu tố hàng đầu; căng cơ vùng cổ-vai khi căng thẳng kéo dài.
• Tư thế xấu: Ngồi lâu trước máy tính, gập cổ nhìn điện thoại (text neck).
• Thiếu ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ: Cả thiếu lẫn ngủ quá nhiều đều có thể kích phát.
• Bỏ bữa, mất nước: Đường huyết giảm và mất nước đều liên quan đến đau đầu.
• Mỏi mắt: Nhìn màn hình lâu không nghỉ, kính sai độ.
• Caffeine bất thường: Cai cà phê đột ngột hoặc dùng quá nhiều đều có thể gây đau đầu.
• Vận động cổ vai bị hạn chế: Sau chấn thương hoặc làm việc gò bó.
• Hormon (ở nữ): Liên quan chu kỳ kinh nguyệt.

Đa phần cơn đau căng cơ nhẹ-vừa có thể giảm bằng các biện pháp đơn giản:

• Nghỉ ngơi tại nơi yên tĩnh: Tắt đèn mạnh, nghe nhạc nhẹ hoặc nằm im 20-30 phút.
• Chườm ấm hoặc lạnh: Khăn ấm vùng cổ vai (khi căng cơ rõ) hoặc khăn lạnh trán (khi đau nhức) - chọn cách nào dễ chịu hơn.
• Massage nhẹ: Xoa bóp vùng cổ, thái dương, vai trong 5-10 phút.
• Bài tập kéo giãn cổ vai: Cúi-ngửa-quay đầu chậm; xoay vai về sau; mỗi động tác 10 lần.
• Uống nước: 1-2 ly nước nếu nghi ngờ mất nước.
• Hít thở chậm sâu: 4 giây hít vào, 6 giây thở ra, lặp 5-10 phút.
• Đi bộ nhẹ ngoài trời: Thay đổi không khí, vận động nhẹ giúp giảm căng cơ.

Phòng ngừa lâu dài: ngủ đều, vận động 150 phút/tuần, kiểm soát stress (thiền, yoga), nghỉ giải lao 10 phút sau mỗi 60 phút làm việc trên máy tính.

Khi biện pháp không thuốc không đủ, có thể dùng các thuốc giảm đau không kê đơn theo nguyên tắc:

• Paracetamol (acetaminophen): 500-1000 mg mỗi 4-6 giờ, không quá 4 g/ngày ở người lớn không có bệnh gan. Là lựa chọn đầu tay vì ít tác dụng phụ.
• Ibuprofen (NSAID): 200-400 mg mỗi 6-8 giờ, không quá 1.200 mg/ngày khi tự dùng. Hiệu quả hơn paracetamol với một số người, nhưng cần thận trọng với loét dạ dày, suy thận, suy tim.
• Aspirin và naproxen: Cũng có hiệu quả nhưng cần thận trọng tương tự ibuprofen; không dùng aspirin cho người dưới 16 tuổi.

Cảnh báo quan trọng:

• Dùng sớm khi mới đau hiệu quả hơn chờ đau nặng.
• Không dùng thuốc giảm đau quá 10-15 ngày/tháng - sẽ gây đau đầu ngược.
• Không kết hợp paracetamol với rượu bia (tăng độc gan).
• Không tự dùng kéo dài quá 3 ngày liên tục mà không khám.
• Phụ nữ mang thai, đặc biệt 3 tháng cuối, không tự dùng NSAID; paracetamol có thể dùng theo liều thấp nhất có hiệu quả và hỏi bác sĩ.

Cần khám sớm hoặc cấp cứu trong các tình huống sau:

• Cấp cứu (115 hoặc đến viện ngay): Đau đầu dữ dội đột ngột "như sét đánh", đạt cường độ tối đa trong vài giây-phút. Đau đầu kèm sốt cao, cứng cổ, lú lẫn. Đau đầu sau chấn thương đầu. Đau đầu kèm yếu liệt một bên, méo miệng, nói khó, mất thị lực đột ngột.
• Khám sớm: Đau đầu thay đổi tính chất so với trước. Đau đầu xuất hiện mới sau 50 tuổi. Đau đầu tăng dần trong vài tuần. Đau đầu khi ho, gắng sức, hoặc dậy buổi sáng. Đau đầu kèm sút cân, mồ hôi đêm, hạch.
• Khám định kỳ: Đau đầu căng cơ ≥15 ngày/tháng (mạn tính). Phải dùng thuốc giảm đau ≥10 ngày/tháng. Đau ảnh hưởng giấc ngủ, công việc, sinh hoạt.

Bác sĩ có thể chỉ định khám thần kinh, đo huyết áp, xét nghiệm hoặc chụp hình ảnh nếu cần. Việc dùng thuốc dự phòng (chứ không chỉ thuốc cắt cơn) nên do bác sĩ chuyên khoa thần kinh chỉ định.

Đau đầu là một triệu chứng - không phải một chẩn đoán. Việc tự dùng thuốc giảm đau kéo dài có thể che lấp dấu hiệu của bệnh lý nền và gây đau đầu ngược. Nếu cơn đau lặp lại nhiều lần trong tháng, hãy ghi nhật ký đau đầu (thời gian, mức độ, kèm gì, ăn-uống-ngủ trước đó) - rất hữu ích cho bác sĩ.

Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh nền (gan, thận, dạ dày, tim mạch) cần đặc biệt thận trọng khi tự dùng thuốc giảm đau - hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng.

Kết luận: Đau đầu căng cơ thường gặp và đa phần lành tính. Quản lý tốt bằng nghỉ ngơi - bài tập kéo giãn - kiểm soát stress; dùng thuốc OTC khi cần và đúng liều; đi khám khi đau đầu khác lạ, cường độ cao, kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường.