Chảy máu chân răng: Nguyên nhân, cách chăm sóc và khi nào cần gặp nha sĩ

Chảy máu nướu khi đánh răng không phải điều bình thường. Đây thường là dấu hiệu viêm nướu — phản ứng viêm do mảng bám vi khuẩn (plaque) tích tụ dọc theo đường viền nướu.

Theo Viện Nghiên cứu Răng Hàm Mặt Quốc gia Hoa Kỳ (NIDCR), quá trình diễn ra như sau:

1. Mảng bám (plaque): Lớp màng vi khuẩn dính, không màu hình thành liên tục trên răng. Nếu không được loại bỏ bằng đánh răng và dùng chỉ nha khoa hàng ngày, mảng bám tích tụ.
2. Cao răng (tartar): Mảng bám cứng lại thành cao răng — chỉ nha sĩ mới có thể loại bỏ bằng lấy cao răng chuyên nghiệp.
3. Viêm nướu (gingivitis): Nướu viêm đỏ, sưng và dễ chảy máu. Giai đoạn này có thể đảo ngược hoàn toàn.
4. Viêm nha chu (periodontitis): Nếu không điều trị, nhiễm trùng lan sâu hơn, phá hủy xương và mô nâng đỡ răng. Giai đoạn này không thể đảo ngược, chỉ có thể kiểm soát.

Theo CDC, khoảng 47.2% người trưởng thành Hoa Kỳ trên 30 tuổi mắc một dạng bệnh nha chu. WHO ước tính hơn 1 tỷ người trên toàn cầu bị viêm nha chu nặng.

Ngoài vệ sinh răng miệng kém, NIDCR xác định các yếu tố nguy cơ quan trọng:

• Hút thuốc lá: Là yếu tố nguy cơ đơn lẻ quan trọng nhất cho bệnh nha chu (NIDCR). Thuốc lá làm giảm lưu lượng máu đến nướu, cản trở quá trình lành thương và giảm hiệu quả điều trị.
• Đái tháo đường: Mối liên hệ hai chiều — đái tháo đường tăng nguy cơ viêm nha chu, và viêm nha chu nặng có thể ảnh hưởng đến kiểm soát đường huyết (NIDCR, WHO).
• Thay đổi nội tiết: Thai kỳ, dậy thì, mãn kinh có thể làm nướu nhạy cảm hơn.
• Một số thuốc: Thuốc chống động kinh (phenytoin), thuốc chẹn kênh canxi, thuốc tránh thai đường uống có thể gây phì đại nướu hoặc thay đổi mô nướu (Mayo Clinic).
• Thuốc gây khô miệng: Kháng histamine, thuốc chống trầm cảm, thuốc huyết áp — giảm tiết nước bọt, tăng nguy cơ mảng bám tích tụ.

Nếu bạn đang dùng thuốc chống đông máu hoặc chống kết tập tiểu cầu, việc chảy máu nướu có thể liên quan đến tác dụng của thuốc:

• Warfarin, acenocoumarol: Thuốc chống đông máu — làm máu khó đông, dễ chảy máu nướu hơn bình thường.
• Aspirin liều thấp: Dùng phòng ngừa tim mạch — cũng làm tăng xu hướng chảy máu.
• Clopidogrel: Thuốc chống kết tập tiểu cầu.

Lưu ý từ dược sĩ: Nếu bạn đang dùng bất kỳ thuốc chống đông nào và thấy chảy máu nướu bất thường hoặc kéo dài, không tự ý ngừng thuốc. Hãy thông báo cho bác sĩ kê đơn và nha sĩ biết bạn đang dùng thuốc gì.

Theo ADA (MouthHealthy) và Mayo Clinic, quy trình chăm sóc hiệu quả bao gồm:

Kỹ thuật đánh răng đúng

• Đặt bàn chải nghiêng 45 độ so với đường viền nướu (kỹ thuật Bass)
• Di chuyển nhẹ nhàng theo chuyển động xoay tròn hoặc rung ngắn — không chải ngang mạnh
• Đánh răng ít nhất 2 lần/ngày trong 2 phút, dùng kem đánh răng có fluoride (nồng độ 1000-1500ppm theo WHO)
• Thay bàn chải mỗi 3 tháng hoặc khi lông chải xòe ra (ADA)

Dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ răng

Đánh răng chỉ làm sạch khoảng 60% bề mặt răng. Dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ răng mỗi ngày để làm sạch vùng kẽ mà bàn chải không với tới.

Lấy cao răng định kỳ

WHO và ADA khuyến cáo lấy cao răng chuyên nghiệp mỗi 6-12 tháng. Cao răng không thể loại bỏ bằng đánh răng tại nhà — cần dụng cụ chuyên dụng của nha sĩ.

• Kem đánh răng cho nướu nhạy cảm: Chọn loại có fluoride, độ mài mòn thấp (low-abrasion). Một số sản phẩm chứa stannous fluoride có thêm tác dụng kháng khuẩn.
• Nước súc miệng: Nước súc miệng không cồn (alcohol-free) chứa chlorhexidine dùng ngắn hạn theo chỉ định (sau lấy cao răng, sau phẫu thuật nướu). Nước súc miệng không cồn hàng ngày có thể hỗ trợ giảm mảng bám nhưng không thay thế đánh răng và chỉ nha khoa.
• Bổ sung vitamin C: Thiếu vitamin C (scurvy) gây chảy máu nướu — nếu nghi ngờ thiếu hụt, trao đổi với dược sĩ về liều bổ sung phù hợp.

Theo Mayo Clinic và ADA, hãy đặt lịch khám nha sĩ nếu:

• Nướu chảy máu thường xuyên khi đánh răng hoặc dùng chỉ nha khoa
• Nướu đỏ, sưng, mềm hoặc tụt nướu (thấy chân răng dài hơn bình thường)
• Hôi miệng dai dẳng dù đã vệ sinh tốt
• Răng lung lay hoặc thay đổi vị trí

Dấu hiệu cần đến gấp:

• Chảy máu nướu kèm sốt, bầm tím bất thường trên cơ thể, hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân — có thể liên quan đến vấn đề toàn thân nghiêm trọng hơn
• Chảy máu nướu khó cầm, đặc biệt nếu đang dùng thuốc chống đông
• Sưng nướu có mủ (áp xe nha chu)